102 مین سالگرد تأسیس جمهوری تورکمنستان جنوبی گرامی باد

 

102 مین سالگرد تأسیس جمهوری تورکمنستان جنوبی گرامی باد

ک بندریف دیپلومات روسی در کتاب خویش بنام استراباد و بسطام یاد آور شده است که تا آغاز سالهای بیست سدهٔ بیستم، بر پایه رسوم جا افتاده، همه طوایف تورکمن کرانه های گرگان رود قاطعانه از استقلال کامل در اداره امور داخلی خود برخوردار بودند.[1]" م سنجابی در سال ۱۹۲۸ این را تایید کرد: تورکمنها خودمختارند، آنها حکومت ایران را اصلا برسمیت نمی شناسند و از پرداخت مالیاتها و خراجها خود داری می کنند.[2]"

تاسیس جمہوری سوسیالیستی تورکمنستان در سال 1924، تاثیر انقلابی کننده فراوانی بر توده های گسترده مردم ایران و بویژہ تورکمنہا نہاد. خود واقعیت وجود جمہوری شوروی سوسیالیستی تورکمنستان به جنبش رهائی بخش تورکمنها کمک می کرد و راه آزادی و شیوه های مبارزه برای تحقق بخشیدن به آرزوهایشان را به آنہا نشان می داد. تورکمنہای ایرانی با اعتماد ژرف و امیدواری به جمہوری تورکمنستان شوروی مینگریستند و به کمک آن امید می بستند۰

در منطقه کومیش تپه نیز که از لحاظ اقتصادی توانمندترین یموتها در آنجا میزیستند، اتحاد تورکمنها صورت پذیرفت۰ مراسم اتحاد آنان در ۲۰ مه سال 1924 در  اوبه "اومچالی" در پانزده کیلومتری شرق کومیش تپه انجام پذیرفت و نخستین کنگره تورکمنها تشکیل شد۰ نمایندگان رسمی کنگره عبارت بودند از: عثمان آخون از جافاربای ها، گؤکی صوفی و جان مأمت بگ از آتابای ها و قسیر امن خان از گؤکلنگ ها۰ کنگره ، خودمختاری تورکمنهای ایران و تاسیس جمهوری تورکمنستان را اعلام کرد۰ به این مناسبت در ۳۱ اوت سال 1924، گرمان German نماینده کمیساریای خلقی امور خارجه در آسیای میانه به معاون صدر دفتر آسیای میانه ای کمیته مرکزی حزب کمونیست روسیه اطلاع داد که یموتهای ایرانی، جمهوری مستقل ملی یموت را در خاک ایران اعلام کرده اند.[3]" او در ادامه یاد آور شد که اعلام جمهوری پیامد مبارزه اخیر میان یموتها و حکومت ایران است که برای خلع سلاح کامل یموتها میکوشد." او در پایان نامه خبر میداد کہ ”اعلام جمہوری در خاک ایران (!) ”پس از شکست دستۀ مسلح دولتی بدست تورکمنہایی که بقصد خلع سلاح آنان اعزام شده بود ، انجام گرفته است. "

شرکت کنندگان نخستین کنگره تورکمنها همچنین تصمیم به سازماندهی ارتش ملی گرفتند و کار معینی نیز در این جهت انجام دادند۰ بدینسان بطور مستند تایید می شود که " ارتش ملی " بدست تورکمنہای ایران ”سازمان یافت” و ”یموتها“ قصد دارند در صورت اعمال فشار از سوی قوای دولتی امر لشکرکشی را سازمان بدهند۰]" در کنگره ، شورای یاشولی ها تشکیل شد. ابتدا تنها شش نماینده جافاربای در آن وارد شدند: ملا رجب از طایفه کر، آراز قربان از طایفه آریق- کل، آمانقلی از طایفه توماج، عزیز حوجامراد از طایفه چوگکأن، حوجانیازخان [پدر حاجی خان اغوزی- آ.گ] از طایفه قرینجیک و اسن خان از طایفه کلته۰ آنہا نمایندگان متنفذ ترین لایه ھای اشراف تورکمنہا بودند ۰ چہار نمایندہ باقیماندہ باید در روزهای آینده برگزیده می شدند۰

عثمان آخون را به ریاست جمهوری برگزیدند۰

Астрабад-Бастамский район Персии : Поездки по р-ну в 1902 г.Бендерев А.Ф.

---

[1] ک. بند ریف ۰ منطقه استرآباد - بسطام ایران ۰ ص  159